Miền đất Xứ Lạng từ lâu đã đi vào lòng người với những câu chuyện huyền thoại, cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ cùng kho tàng văn hóa đậm đà bản sắc. Nổi bật giữa dòng chảy văn hóa ấy chính là lễ hội tả phủ lạng sơn, một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thu hút đông đảo du khách thập phương. Đây không chỉ là dịp để người dân địa phương tưởng nhớ các bậc tiền nhân mà còn là cơ hội để du khách khám phá vẻ đẹp tâm linh và phong tục truyền thống độc đáo của vùng đất biên cương.
Nét Độc Đáo Trong Tín Ngưỡng và Lịch Sử Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn
Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn, còn được biết đến với tên gọi Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, không chỉ là một sự kiện văn hóa mà còn là biểu tượng cho sự gắn kết sâu sắc giữa tín ngưỡng dân gian và lịch sử hào hùng của Xứ Lạng. Sông Kỳ Cùng, con sông chảy ngược độc đáo duy nhất ở miền Bắc, không chỉ là kỳ quan thiên nhiên mà còn là mạch nguồn của nhiều huyền tích, di tích và lễ hội đặc sắc, trong đó có lễ hội trọng đại này. Sự kết hợp hài hòa giữa không gian linh thiêng và cảnh quan sông nước đã tạo nên một bức tranh văn hóa độc đáo, thu hút sự chú ý của cộng đồng và du khách.
Đền Kỳ Cùng và Đền Tả Phủ: Hai Di Tích, Một Truyền Thống
Đền Kỳ Cùng, tọa lạc uy nghi bên bờ Bắc sông Kỳ Cùng, được xây dựng từ thời Hậu Lê. Ban đầu, đền thờ Thần Giao Long – vị thần sông linh thiêng bảo hộ cho dòng nước chảy ngược, sau này thờ Quan lớn Tuần Tranh, một vị thần có công lớn được người dân tôn kính. Với những giá trị lịch sử và văn hóa nổi bật, đền Kỳ Cùng đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích cấp quốc gia vào năm 1993. Điều này khẳng định tầm quan trọng của đền trong hệ thống di sản văn hóa Việt Nam.
Năm 2015, Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội truyền thống này. Đền Tả Phủ, nơi thờ Hán quận công Thân Công Tài, lại là một di tích quan trọng khác có mối liên hệ mật thiết với đền Kỳ Cùng. Truyền thuyết kể rằng, Hán quận công Thân Công Tài đã giải oan cho Quan lớn Tuần Tranh, từ đó tạo nên sự gắn kết tâm linh bền chặt giữa hai ngôi đền và hình thành nên một lễ hội chung mang đậm ý nghĩa tri ân và tưởng nhớ.
Nghi Thức Trang Nghiêm và Sự Gắn Kết Tâm Linh
Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, chia thành hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ, với các nghi thức trang trọng, tập trung vào hai ngày quan trọng nhất là ngày 22 và ngày 27 tháng Giêng. Ngày 22 tháng Giêng, vào giờ Ngọ linh thiêng, một nghi lễ rước kiệu đặt bát hương Quan lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ được cử hành một cách long trọng và thành kính. Đây là một nghi thức biểu trưng cho sự kết nối giữa hai vị thần, thể hiện lòng biết ơn của người dân đối với Hán quận công Thân Công Tài đã giải oan cho Quan lớn Tuần Tranh.
Xem Thêm Bài Viết:
- Cơm Niêu Tiếng Anh Là Gì? Từ Vựng Và Ứng Dụng Thực Tế
- Vẻ đẹp say đắm của đào rừng Tây Bắc khi xuân về
- Review 15 Quán Ăn Sáng Phố Cổ Hà Nội Ngon Chuẩn Vị, Đáng Để Thử
- Tìm Hiểu Sâu Sắc: **Khu Vực Đông Bắc Bộ Gồm Những Tỉnh Nào** Và Đặc Điểm Nổi Bật
- Đánh Giá Chi Tiết Bữa Tiệc Đêm Giao Thừa 2025 Tại Shore Club An Bang Hội An
Theo lời chia sẻ của ông Phan Văn Hòa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, mối liên hệ sâu sắc giữa hai đền không chỉ nằm ở câu chuyện huyền thoại mà còn thể hiện rõ nét qua các nghi lễ truyền thống. Bát hương Quan lớn Tuần Tranh được rước sang đền Tả Phủ hàng năm để “dự hội Đầu pháo” và bày tỏ lòng tạ ơn người đã giải oan. Mặc dù là hai di tích riêng biệt, nhưng chúng lại cùng chia sẻ một lễ hội chung, minh chứng cho sự đoàn kết và tinh thần cộng đồng mạnh mẽ của người dân Lạng Sơn, khẳng định giá trị văn hóa không thể tách rời của lễ hội tả phủ lạng sơn.
lễ hội tả phủ lạng sơn
Sức Hút Từ Phần Hội Đặc Sắc Của Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn
Bên cạnh phần lễ nghi trang trọng, phần hội của lễ hội tả phủ lạng sơn là nơi bùng nổ của những hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian đầy màu sắc, thu hút hàng vạn người dân thành phố Lạng Sơn và du khách từ khắp mọi miền. Đây là không gian mở, nơi mọi người cùng nhau hòa mình vào không khí tươi vui, náo nhiệt, tạo nên một bức tranh sống động về đời sống văn hóa tinh thần của Xứ Lạng. Các trò chơi và hoạt động không chỉ mang tính giải trí mà còn ẩn chứa những ý nghĩa sâu sắc về văn hóa, lịch sử và tinh thần thượng võ của người dân địa phương.
Hội Đầu Pháo: Tâm Điểm Của Niềm Vui Và May Mắn
Điểm nhấn đặc sắc nhất và được mong chờ nhất trong Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ chính là màn tranh cướp đầu pháo diễn ra vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Truyền thuyết kể rằng, vào thời Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài nhậm chức, ông đã dẹp yên giặc cướp, mang lại bình an cho dân làng. Để ăn mừng chiến thắng và tạ ơn thần linh, ông đã tổ chức hội Đầu pháo vào dịp đầu xuân năm mới, và từ đó, truyền thống này được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Hội Đầu pháo không chỉ là một trò chơi mà còn là biểu tượng của sức mạnh, lòng dũng cảm và khát vọng chiến thắng của cộng đồng.
Ông Đặng Minh Thuận, thành viên Bộ phận Thường trực di tích đền Tả Phủ, cho biết, vào ngày 27, mọi người tập trung đông đảo tại sân trước đền Tả Phủ để chứng kiến và tham gia hội Đầu pháo. Đầu pháo, sau khi được thờ cúng trang trọng quanh năm tại nhà đền, sẽ được đưa ra để mọi người tranh giành. Theo niềm tin dân gian, nếu ai may mắn tranh được đầu pháo và mang về nhà thờ cúng, gia đình và dòng tộc sẽ gặp nhiều điều tốt lành, may mắn, làm ăn phát đạt trong suốt năm đó và cả những năm về sau. Điều này khiến cho màn tranh cướp Đầu pháo trở nên vô cùng kịch tính và ý nghĩa, thể hiện ước vọng về một cuộc sống sung túc, an lành.
lễ hội tả phủ lạng sơn
Các Hoạt Động Văn Hóa Phong Phú Khác
Ngoài hội Đầu pháo đầy kịch tính, phần hội của lễ hội tả phủ lạng sơn còn bao gồm rất nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa nghệ thuật đa dạng. Các trò chơi như cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, và biểu diễn võ thuật không chỉ rèn luyện sức khỏe mà còn đề cao tinh thần đoàn kết, sự khéo léo và trí tuệ của người tham gia. Những hoạt động này tạo ra một sân chơi lành mạnh, gắn kết cộng đồng và thu hút sự cổ vũ nhiệt tình từ khán giả.
Đặc biệt, không thể thiếu các chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống như hát Sli, hát Lượn, hát Quan Họ. Đây là những làn điệu dân ca mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số tại Lạng Sơn, được trình diễn bởi các nghệ nhân và câu lạc bộ văn nghệ địa phương. Các buổi biểu diễn này không chỉ làm phong phú thêm không khí lễ hội mà còn là cách để gìn giữ, phát huy giá trị di sản âm nhạc truyền thống cho thế hệ mai sau. Ngoài ra, lễ hội ẩm thực với những món ăn đặc sản Xứ Lạng cũng là một phần không thể thiếu, giúp du khách khám phá hương vị độc đáo của vùng đất này.
Nỗ Lực Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn
Nhận thức rõ tầm quan trọng và tiềm năng to lớn của hệ thống di sản văn hóa dọc hai bờ sông Kỳ Cùng, trong đó lễ hội tả phủ lạng sơn đóng vai trò trung tâm, chính quyền và ngành Văn hóa tỉnh Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Mục tiêu chính là bảo tồn nguyên vẹn giá trị lịch sử, văn hóa của các di tích và lễ hội, đồng thời phát huy sức hấp dẫn của chúng để thu hút du khách, góp phần phát triển kinh tế – xã hội địa phương một cách bền vững. Những nỗ lực này thể hiện sự cam kết mạnh mẽ trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Đầu Tư Hạ Tầng Và Quản Lý Di Sản
Trong những năm qua, tỉnh Lạng Sơn đã thực hiện nhiều biện pháp cụ thể để bảo tồn và tôn tạo các di tích liên quan đến lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ. Các công tác quản lý, bảo vệ di tích được tăng cường, bao gồm việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các khu vực di tích để đảm bảo sự ổn định và tránh xâm lấn. Ngành chức năng cũng đã tham mưu lập và triển khai “Đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia lễ hội tả phủ lạng sơn“, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong công tác bảo tồn.
Đặc biệt, nhiều di tích quan trọng đã được bảo quản, tu bổ và phục hồi, điển hình như đền Kỳ Cùng, đền Cửa Đông, đền Cửa Tây, đình Vằng Khắc và đền Mẫu Thoải. Việc tu bổ này không chỉ giúp duy trì kiến trúc cổ kính mà còn đảm bảo các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa tâm linh tại các điểm di tích được diễn ra thuận lợi. Cụ thể, vào năm 2018, di tích đền Kỳ Cùng tại phường Vĩnh Trại đã được tu bổ, tôn tạo mở rộng đáng kể diện tích đền chính từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông. Tổng kinh phí cho dự án này lên tới gần 20 tỷ đồng, được huy động chủ yếu từ nguồn xã hội hóa, cho thấy sự chung tay của cộng đồng trong việc bảo vệ di sản.
Giữ Gìn Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể
Song song với việc bảo tồn di tích vật thể, Lạng Sơn cũng đặc biệt chú trọng đến việc gìn giữ và phát huy các giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Từ năm 2019 đến nay, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã tích cực lồng ghép và đẩy mạnh các hoạt động trong khuôn khổ Tuần Văn hóa – Thể Thao và Du lịch tỉnh. Nhiều hoạt động độc đáo đã được tổ chức dọc sông Kỳ Cùng nhằm gắn kết với lễ hội tả phủ lạng sơn, như tổ chức đua bè mảng truyền thống, một hoạt động thể hiện nét đẹp văn hóa sông nước.
Đáng chú ý, đề án bảo tồn, phát huy giá trị hoa đào cũng được triển khai, với việc trồng hoa đào tại một số điểm ven sông Kỳ Cùng, tạo cảnh quan tươi đẹp và gợi nhớ về thương hiệu “Hoa Đào” của vùng đất này. Ngành văn hóa cũng đang nghiên cứu và tham mưu thực hiện ý tưởng phục dựng hoặc minh họa bằng công nghệ các nghi thức lịch sử, như nghi thức sứ bộ hai nước Việt Nam – Trung Quốc qua bến đá bờ sông Kỳ Cùng, nhằm tái hiện lại những trang sử hào hùng. Để nâng cao nhận thức và năng lực cho cộng đồng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn cũng liên tục phối hợp với các địa phương mở các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể. Năm 2023, đã có 10 lớp được mở để truyền dạy các làn điệu dân ca như Then, Sli, Lượn, các điệu múa sư tử mèo, và các nghề thủ công truyền thống như thêu, dệt, góp phần trao truyền tinh hoa văn hóa cho thế hệ trẻ.
Ông Phan Văn Hòa khẳng định rằng lễ hội truyền thống đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, cùng với các lễ hội khác, đã góp phần tô điểm thêm vẻ đẹp và sức hấp dẫn của một vùng đất giàu truyền thống văn hóa như Lạng Sơn, biến nơi đây thành một điểm đến không thể bỏ qua trên bản đồ du lịch văn hóa Việt Nam.
lễ hội tả phủ lạng sơn
Câu Hỏi Thường Gặp Về Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn
Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn là một trong những sự kiện văn hóa lớn và ý nghĩa nhất tại Xứ Lạng. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp bạn hiểu rõ hơn về lễ hội độc đáo này:
1. Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn diễn ra vào thời gian nào?
Lễ hội tả phủ lạng sơn hay Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ thường diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch.
2. Ai là những nhân vật chính được thờ phụng tại đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ?
Tại đền Kỳ Cùng, ban đầu thờ Thần Giao Long (Thần sông Kỳ Cùng) và hiện nay thờ Quan lớn Tuần Tranh. Đền Tả Phủ thờ Hán quận công Thân Công Tài, người có công giải oan cho Quan lớn Tuần Tranh.
3. “Hội Đầu pháo” trong lễ hội có ý nghĩa gì?
“Hội Đầu pháo” là một nghi thức đặc sắc diễn ra vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Người dân tin rằng, ai tranh được “đầu pháo” và mang về thờ cúng tại nhà sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt trong năm đó và những năm về sau. Đây là biểu tượng của ước vọng về tài lộc, bình an.
4. Lễ hội này đã được công nhận danh hiệu nào?
Năm 2015, Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
5. Ngoài “Hội Đầu pháo”, lễ hội còn có những hoạt động nào khác?
Phần hội của lễ hội tả phủ lạng sơn còn có nhiều hoạt động phong phú như rước kiệu, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, biểu diễn võ thuật, lễ hội ẩm thực, và các tiết mục dân ca như hát Sli, Lượn, Quan Họ, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Lễ hội Tả Phủ Lạng Sơn không chỉ là một nét văn hóa đặc sắc mà còn là minh chứng cho sự trường tồn của các giá trị truyền thống, tâm linh trong đời sống người Việt. Với những nỗ lực không ngừng trong việc bảo tồn và phát huy, lễ hội sẽ tiếp tục là niềm tự hào của Xứ Lạng và điểm đến hấp dẫn, mang đến trải nghiệm khó quên cho du khách qua những câu chuyện về hoa đào và văn hóa độc đáo trên website “Hoa Đào”.
