Hội Tả Phủ Lạng Sơn: Di Sản Văn Hóa Cổ Kính Xứ Lạng

Trang Chủ / Tin Tức / Hội Tả Phủ Lạng Sơn: Di Sản Văn Hóa Cổ Kính Xứ Lạng

Miền đất Lạng Sơn tự hào sở hữu nhiều giá trị văn hóa độc đáo, trong đó nổi bật là hội tả phủ lạng sơn – một lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc và tinh hoa của xứ Lạng. Lễ hội này không chỉ là dịp để người dân địa phương thể hiện lòng thành kính mà còn là điểm hẹn văn hóa thu hút du khách thập phương, cùng nhau khám phá những câu chuyện lịch sử và tín ngưỡng lâu đời.

Table of Contents

Lễ Hội Đền Kỳ Cùng – Tả Phủ: Gốc Rễ Lịch Sử và Ý Nghĩa Sâu Sắc

Lạng Sơn, vùng đất biên cương hùng vĩ, nổi tiếng với dòng sông Kỳ Cùng độc đáo – dòng sông chảy ngược duy nhất ở miền Bắc Việt Nam. Không chỉ mang vẻ đẹp tự nhiên, dòng sông này còn gắn liền với nhiều huyền tích, di tích và lễ hội truyền thống đặc sắc, trong đó có Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ. Đền Kỳ Cùng, tọa lạc bên bờ Bắc sông Kỳ Cùng, được xây dựng từ thời Hậu Lê, ban đầu thờ Thần Giao Long và hiện nay thờ Quan lớn Tuần Tranh, một vị thần có công với dân.

Năm 1993, đền Kỳ Cùng vinh dự được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích cấp Quốc gia. Đến năm 2015, Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, khẳng định giá trị to lớn của lễ hội trong đời sống tinh thần của người dân Lạng Sơn. Đây là một minh chứng sống động cho sự gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa cổ xưa.

Hội tả phủ lạng sơn thường diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng Âm lịch, với sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động. Phần lễ chính tập trung vào các ngày 22 và 27 tháng Giêng, bao gồm lễ tế khai hội, nghi thức đón rước, lễ an vị và lễ tạ. Đúng vào giờ Ngọ ngày 22 tháng Giêng, một đoàn rước kiệu trang trọng sẽ thực hiện nghi thức đặt bát hương Quan lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ. Sau đó, vào ngày 27 tháng Giêng, bát hương lại được rước quay trở về đền Kỳ Cùng, hoàn thành một chu trình tín ngưỡng đầy ý nghĩa.

Nghi lễ rước kiệu trang trọng trong hội tả phủ lạng sơn, tái hiện hành trình từ đền Tả Phủ về đền Kỳ Cùng

Xem Thêm Bài Viết:

Mối liên kết sâu sắc giữa hai ngôi đền này bắt nguồn từ câu chuyện về nỗi oan khuất của Quan lớn Tuần Tranh. Theo truyền thuyết, chính Hán quận công Thân Công Tài đã chứng minh và giải oan cho Quan lớn. Để tỏ lòng biết ơn, hàng năm trong dịp hội tả phủ lạng sơn, bát hương Quan lớn Tuần Tranh được người dân rước từ đền Kỳ Cùng đến đền Tả Phủ – nơi thờ Hán quận công Thân Công Tài – để dự hội và tạ ơn người đã giải oan. Sự gắn kết này không chỉ là một nghi lễ mà còn là biểu tượng cho lòng tri ân và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Những Nghi Thức và Trò Chơi Đặc Sắc của Hội Tả Phủ Lạng Sơn

Phần hội của hội tả phủ lạng sơn là một bức tranh đa sắc màu của văn hóa dân gian, thu hút sự tham gia đông đảo của người dân và du khách. Bên cạnh nghi thức rước kiệu, lễ hội còn có nhiều trò chơi truyền thống hấp dẫn như cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, biểu diễn võ thuật, cùng với lễ hội ẩm thực phong phú và các làn điệu dân ca sli, lượn, quan họ mê đắm. Mỗi hoạt động đều góp phần tạo nên một không khí lễ hội sôi nổi, tràn đầy niềm vui và sự gắn kết cộng đồng.

Điểm nhấn đặc sắc nhất, được coi là linh hồn của hội tả phủ lạng sơn, chính là màn tranh cướp Đầu pháo diễn ra vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Theo truyền tụng của người dân địa phương, tục lệ này bắt nguồn từ thời Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài nhậm chức. Khi giặc cướp nổi lên quấy nhiễu, ông đã tập hợp lực lượng đồn trú cùng người dân đánh tan giặc. Sau chiến thắng vang dội, ông cho phép người dân mở hội mừng thắng trận vào dịp đầu xuân năm mới, và Hội Đầu pháo ra đời từ đó.

Cảnh tranh cướp Đầu pháo sôi động, một nghi thức độc đáo của hội tả phủ lạng sơn

Ông Đặng Minh Thuận, thành viên Bộ phận Thường trực di tích đền Tả Phủ, chia sẻ rằng vào ngày 27, mọi người tập trung tại sân trước đền để chứng kiến và tham gia tranh cướp Đầu pháo. Đầu pháo này được thờ cúng quanh năm theo phong tục của nhà đền. Niềm tin dân gian cho rằng, nếu ai may mắn tranh được Đầu pháo trong ngày hội và mang về nhà thờ cúng, gia đình và dòng tộc của họ sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt trong suốt cả năm và những năm tiếp theo. Điều này tạo nên một sức hút mạnh mẽ, biến màn tranh cướp Đầu pháo thành một nghi thức đầy kịch tính và ý nghĩa tâm linh.

Ý Nghĩa Văn Hóa và Tinh Thần của Lễ Hội Đền Tả Phủ – Kỳ Cùng

Lễ hội đền Tả Phủ – Kỳ Cùng không chỉ là một sự kiện văn hóa đơn thuần mà còn là biểu tượng sống động của bản sắc và tinh thần cộng đồng xứ Lạng. Lễ hội này góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác. Thông qua các nghi thức trang trọng và trò chơi dân gian, người dân được hòa mình vào không khí thiêng liêng, nhớ về cội nguồn và tri ân những bậc tiền nhân có công.

Sự kiện này còn thúc đẩy tinh thần đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng. Khi mọi người cùng nhau tham gia vào các hoạt động rước kiệu, tế lễ hay các trò chơi, họ không chỉ giải trí mà còn củng cố mối quan hệ xã hội, tạo nên một cộng đồng vững mạnh. Đối với du khách, hội tả phủ lạng sơn là cơ hội tuyệt vời để khám phá một nét văn hóa độc đáo, tìm hiểu về tín ngưỡng dân gian và lịch sử của Lạng Sơn, qua đó làm giàu thêm trải nghiệm du lịch và văn hóa của bản thân.

Lễ hội còn đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh của tỉnh Lạng Sơn đến với bạn bè trong và ngoài nước. Nó thể hiện sự đa dạng và phong phú của kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử và những người yêu thích khám phá. Nhờ có những lễ hội truyền thống như vậy, giá trị tinh thần của một vùng đất được nâng cao, tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng cho du lịch văn hóa.

Nỗ Lực Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Di Sản Hội Tả Phủ Lạng Sơn

Nhận thức rõ vai trò và tiềm năng to lớn của hệ thống di sản văn hóa dọc hai bên sông Kỳ Cùng, trong những năm gần đây, ngành Văn hóa và chính quyền các cấp tại tỉnh Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa Lạng Sơn. Các biện pháp này bao gồm việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho khu vực di tích, thực hiện công tác quản lý chặt chẽ và bảo vệ các di tích.

Đặc biệt, tỉnh Lạng Sơn đã chủ động tham mưu, lập và thực hiện Đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ. Song song đó, nhiều di tích quan trọng như đền Kỳ Cùng, đền Cửa Đông, đền Cửa Tây, đình Vằng Khắc, đền Mẫu Thoải đã được bảo quản, tu bổ, phục hồi. Điều này gắn liền với việc duy trì các hoạt động tín ngưỡng và văn hóa tâm linh tại các điểm di tích, góp phần giữ gìn sự sống động của những nơi thờ tự linh thiêng.

Không khí náo nhiệt tại Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, điểm nhấn văn hóa quan trọng của xứ Lạng, một phần không thể thiếu của hội tả phủ lạng sơn

Một minh chứng cụ thể là vào năm 2018, di tích đền Kỳ Cùng tại phường Vĩnh Trại đã được tu bổ và tôn tạo, mở rộng diện tích đền chính từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông. Tổng kinh phí gần 20 tỷ đồng cho dự án này được huy động từ nguồn xã hội hóa, thể hiện sự đồng lòng của cộng đồng trong việc bảo vệ di sản. Từ năm 2019 đến nay, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn cũng đã lồng ghép và đẩy mạnh nhiều hoạt động trong Tuần Văn hóa – Thể Thao và Du lịch, cùng với Đề án bảo tồn và phát huy giá trị hoa đào tại một số điểm ven sông Kỳ Cùng, cũng như tổ chức đua bè mảng gắn với Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ.

Bên cạnh đó, nhằm nâng cao nhận thức cho các tầng lớp nhân dân, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn tiếp tục phối hợp với các địa phương mở các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể và thành lập các câu lạc bộ bảo tồn di sản. Cụ thể, trong năm 2023, Sở đã mở 10 lớp truyền dạy các làn điệu dân ca Then, Sli, Lượn cùng các điệu múa sư tử mèo và các nghề thêu, dệt truyền thống. Những nỗ lực này đã góp phần làm tăng thêm vẻ đẹp và sức hấp dẫn của một vùng đất giàu truyền thống văn hóa như Lạng Sơn, đặc biệt là thông qua các sự kiện quan trọng như hội tả phủ lạng sơn.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Hội Tả Phủ Lạng Sơn

1. Hội Tả Phủ Lạng Sơn diễn ra vào thời gian nào?
Hội tả phủ lạng sơn, hay Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, thường diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng Âm lịch hàng năm. Các nghi lễ chính tập trung vào ngày 22 (rước bát hương từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ) và ngày 27 (rước về lại đền Kỳ Cùng, cùng với màn tranh cướp Đầu pháo).

2. Đền Kỳ Cùng và Đền Tả Phủ thờ ai?
Đền Kỳ Cùng ban đầu thờ Thần Giao Long (Thần sông Kỳ Cùng) và hiện nay thờ Quan lớn Tuần Tranh. Đền Tả Phủ thờ Hán quận công Thân Công Tài, người có công giải oan cho Quan lớn Tuần Tranh. Mối liên kết giữa hai vị thần và hai đền là trung tâm của hội tả phủ lạng sơn.

3. Nghi thức độc đáo nhất của lễ hội là gì?
Nghi thức độc đáo và thu hút nhất của hội tả phủ lạng sơn chính là màn tranh cướp Đầu pháo diễn ra vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Người dân tin rằng ai tranh được Đầu pháo sẽ gặp nhiều may mắn và làm ăn phát đạt trong năm.

4. Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ được công nhận danh hiệu gì?
Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào năm 2015, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh của lễ hội.

5. Du khách có thể tham gia những hoạt động gì tại hội tả phủ lạng sơn?
Ngoài việc chứng kiến các nghi lễ truyền thống như rước kiệu, du khách có thể tham gia vào các trò chơi dân gian như cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, thưởng thức ẩm thực địa phương và lắng nghe các làn điệu dân ca sli, lượn, quan họ đặc sắc, tạo nên trải nghiệm văn hóa phong phú.

Hội tả phủ lạng sơn là một di sản văn hóa quý báu của tỉnh Lạng Sơn, không chỉ thể hiện tín ngưỡng sâu sắc mà còn là niềm tự hào về truyền thống và bản sắc dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội này là nhiệm vụ quan trọng, giúp các thế hệ tiếp nối gìn giữ và lan tỏa vẻ đẹp văn hóa Việt Nam. Hoa Đào hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn cái nhìn sâu sắc về một trong những lễ hội đặc sắc nhất của xứ Lạng.