Lạng Sơn, vùng đất biên cương hùng vĩ, không chỉ nổi tiếng với những cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa độc đáo. Trong số đó, hội Kỳ Cùng Lạng Sơn nổi bật như một biểu tượng sống động của truyền thống, thu hút du khách và người dân địa phương qua bao thế hệ. Đây không chỉ là một lễ hội mà còn là dòng chảy lịch sử, tâm linh, và là niềm tự hào của mỗi người con Xứ Lạng, góp phần tô điểm cho bức tranh văn hóa Việt thêm rực rỡ, tựa như những cánh hoa đào khoe sắc đầu xuân trên mảnh đất này.
Nguồn Gốc và Ý Nghĩa Sâu Sắc của Lễ Hội Kỳ Cùng – Tả Phủ
Dòng sông Kỳ Cùng chảy ngược, một hiện tượng thiên nhiên độc đáo của miền Bắc Việt Nam, không chỉ là nét chấm phá trên bản đồ địa lý mà còn là nơi gắn liền với vô số huyền tích và di tích linh thiêng. Nằm soi bóng bên bờ Bắc của dòng sông này là đền Kỳ Cùng, một ngôi đền cổ kính được xây dựng từ thời Hậu Lê. Ban đầu, đền thờ Thần Giao Long – vị thần cai quản sông Kỳ Cùng, nhưng hiện nay đã chuyển sang thờ Quan lớn Tuần Tranh, một nhân vật được nhân dân tôn kính. Đền Kỳ Cùng đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia vào năm 1993, minh chứng cho giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của nó.
Sự gắn kết đặc biệt giữa đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ đã tạo nên một lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn mang đậm bản sắc. Theo truyền thuyết, mối liên hệ này xuất phát từ câu chuyện về nỗi oan khuất của Quan lớn Tuần Tranh, người đã được Hán quận công Thân Công Tài giải oan. Để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, hàng năm, trong dịp lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, bát hương Quan lớn Tuần Tranh được nhân dân trang trọng rước từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ – nơi thờ Hán quận công Thân Công Tài, để cùng dự hội Đầu pháo và tạ ơn người đã có công. Điều này thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công đức của các bậc tiền nhân, một nét đẹp trong văn hóa người Việt.
Nghi lễ rước kiệu truyền thống trong hội Kỳ Cùng Lạng Sơn năm 2024
Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn: Phần Lễ Trang Nghiêm và Phần Hội Rộn Ràng
Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, chia thành hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức với nghi thức trang nghiêm, long trọng, chủ yếu tập trung vào hai ngày 22 và 27 tháng Giêng. Ngày 22 tháng Giêng, đúng vào giờ Ngọ, nghi lễ rước kiệu bát hương Quan lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ diễn ra trong không khí thành kính. Nghi thức này không chỉ là sự di chuyển vật phẩm thờ cúng mà còn là biểu trưng cho sự kết nối tâm linh, sợi dây gắn bó giữa hai ngôi đền và cộng đồng.
Xem Thêm Bài Viết:
- Dự Báo Thời Tiết Lạng Sơn 3 Ngày Tới Chính Xác: Hướng Dẫn Chi Tiết
- Tháng 8 Nên Đi Du Lịch Ở Đâu Miền Bắc? 12 Gợi Ý Không Thể Bỏ Lỡ
- Tổng quan về suất ăn trên máy bay Vietnam Airlines
- Thị trấn Ba Đồn Quảng Trạch Quảng Bình: Tổng quan chi tiết
- Khám Phá Thời Tiết Na Sầm Văn Lãng Lạng Sơn Ảnh Hưởng Hoa Đào
Đến ngày 27 tháng Giêng, lễ rước kiệu lại được thực hiện để đưa Quan lớn Tuần Tranh trở về đền Kỳ Cùng, khép lại một chu trình tín ngưỡng đầy ý nghĩa. Các hoạt động trong phần lễ còn bao gồm lễ tế khai hội, đón rước, an vị và lễ tạ, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với các vị thần linh, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đây là những nghi thức cốt lõi, giúp gìn giữ và truyền nối niềm tin tâm linh từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo nên bản sắc độc đáo của lễ hội truyền thống Lạng Sơn.
Hội Đầu Pháo – Nét Đặc Trưng Của Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn
Phần hội của hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là nơi các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian diễn ra sôi nổi, thu hút đông đảo du khách và người dân thành phố Lạng Sơn. Bên cạnh nghi thức rước kiệu, phần hội còn có nhiều trò chơi truyền thống hấp dẫn như cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, biểu diễn võ thuật. Đặc biệt, du khách còn có cơ hội thưởng thức lễ hội ẩm thực phong phú với những món ăn đặc sản Xứ Lạng, cùng lắng nghe các làn điệu dân ca then, sli, lượn, quan họ mang đậm hồn cốt văn hóa địa phương. Tất cả tạo nên một không gian văn hóa đa sắc màu, rộn ràng tiếng cười và niềm vui.
Tuy nhiên, điểm nhấn đặc sắc nhất, được mong chờ nhất trong Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ chính là màn tranh cướp đầu pháo vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Truyền thuyết kể rằng, tục tranh đầu pháo bắt nguồn từ thời Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài. Khi giặc cướp nổi lên quấy nhiễu, ông đã lãnh đạo quân lính và nhân dân đánh tan giặc. Sau chiến thắng, để mừng công và khích lệ tinh thần, ông đã tổ chức hội Đầu pháo vào dịp đầu xuân năm mới. Theo quan niệm dân gian, ai tranh được đầu pháo mang về nhà thờ sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt trong năm và những năm về sau. Điều này biến màn tranh pháo thành một hoạt động đầy kịch tính, thể hiện sức mạnh, sự dũng mãnh và khát vọng về một năm mới an lành, thịnh vượng.
Màn tranh cướp Đầu pháo kịch tính tại lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn
Nỗ Lực Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Di Sản Văn Hóa Xứ Lạng
Nhận thức rõ giá trị và tiềm năng của hệ thống di sản văn hóa dọc hai bên sông Kỳ Cùng, trong những năm gần đây, ngành Văn hóa và chính quyền các cấp tại Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực để bảo tồn và phát huy các giá trị này. Một trong số đó là việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực di tích, tăng cường công tác quản lý và bảo vệ di tích một cách hiệu quả. Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ cũng được lập và thực hiện nghiêm túc, đảm bảo các nghi lễ và hoạt động truyền thống được gìn giữ nguyên vẹn.
Các di tích lịch sử như đền Kỳ Cùng, đền Cửa Đông, đền Cửa Tây, đình Vằng Khắc, đền Mẫu Thoải đã được bảo quản, tu bổ và phục hồi. Ví dụ, năm 2018, đền Kỳ Cùng đã được tôn tạo mở rộng diện tích từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông, với kinh phí gần 20 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa. Đây là minh chứng cho sự quan tâm của cộng đồng và chính quyền trong việc bảo tồn di sản. Việc duy trì các hoạt động tín ngưỡng và văn hóa tâm linh tại các điểm di tích, cơ sở tín ngưỡng cũng được chú trọng, tạo không gian cho người dân thực hành niềm tin và thể hiện lòng thành kính của mình.
Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là điểm hẹn văn hóa truyền thống
Tăng Cường Kết Nối Di Sản Với Du Lịch và Cộng Đồng
Từ năm 2019 đến nay, ngành Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn không ngừng lồng ghép và đẩy mạnh các hoạt động trong khuôn khổ Tuần Văn hóa – Thể Thao và Du lịch tỉnh. Các hoạt động như tổ chức đua bè mảng gắn liền với lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ hay trồng hoa đào tại các điểm ven sông Kỳ Cùng đã góp phần tạo nên những sản phẩm du lịch độc đáo, thu hút du khách và làm giàu thêm trải nghiệm văn hóa. Hiện tại, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn còn đang nghiên cứu ý tưởng phục dựng hoặc minh họa bằng công nghệ nghi thức sứ bộ hai nước Việt Nam – Trung Quốc qua bến đá bờ sông Kỳ Cùng, hứa hẹn sẽ mang lại những trải nghiệm mới mẻ và sâu sắc hơn cho du khách.
Song song với những nỗ lực trên, việc nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân về giá trị di sản văn hóa cũng được chú trọng. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đang phối hợp với các địa phương mở các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể và thành lập các câu lạc bộ bảo tồn di sản văn hóa tại các địa bàn ven sông Kỳ Cùng. Cụ thể, trong năm 2023, đã có 10 lớp truyền dạy các làn điệu dân ca như Then, Sli, Lượn, các điệu múa sư tử mèo, cùng với các nghề thêu, dệt truyền thống được tổ chức. Những hoạt động này không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng hơn về cội nguồn mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa bền vững, biến hội Kỳ Cùng Lạng Sơn thành một di sản sống động mãi với thời gian.
Câu hỏi thường gặp về Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn
1. Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn diễn ra vào thời gian nào và ở đâu?
Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn (hay Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ) diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch. Các hoạt động chính tập trung tại đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ, nằm ở thành phố Lạng Sơn, dọc bờ sông Kỳ Cùng.
2. Ý nghĩa lịch sử và tâm linh của Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là gì?
Lễ hội có ý nghĩa lịch sử sâu sắc, gắn liền với câu chuyện Quan lớn Tuần Tranh được Hán quận công Thân Công Tài giải oan. Đây là dịp để người dân thể hiện lòng biết ơn, tri ân công đức của các vị thần và tiền nhân. Về mặt tâm linh, lễ hội cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và mang lại may mắn, thịnh vượng cho cộng đồng.
3. Phần lễ và phần hội của Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn bao gồm những hoạt động chính nào?
Phần lễ bao gồm các nghi thức trang nghiêm như lễ tế khai hội, rước kiệu bát hương Quan lớn Tuần Tranh giữa hai đền Kỳ Cùng và Tả Phủ, lễ an vị và lễ tạ. Phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian như cướp đầu pháo, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, biểu diễn võ thuật, cùng các hoạt động văn hóa như lễ hội ẩm thực, hát then, sli, lượn, quan họ.
4. Hoạt động “cướp đầu pháo” trong Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn có ý nghĩa gì đặc biệt?
“Cướp đầu pháo” là hoạt động nổi bật và kịch tính nhất của Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn. Theo truyền thuyết, ai tranh được đầu pháo và mang về nhà thờ sẽ gặp nhiều may mắn, tài lộc và phát đạt trong năm đó. Đây là biểu tượng của sức mạnh, lòng dũng cảm và khát vọng về một năm mới thành công, an lành.
5. Lạng Sơn đã có những biện pháp gì để bảo tồn và phát huy giá trị của Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn?
Lạng Sơn đã triển khai nhiều biện pháp như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực di tích, thực hiện đề án bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, tu bổ các di tích lịch sử. Ngoài ra, tỉnh còn tổ chức các lớp truyền dạy dân ca, nghề thủ công truyền thống, lồng ghép lễ hội với các hoạt động du lịch như trồng hoa đào ven sông Kỳ Cùng, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và thu hút du khách.
Hội Kỳ Cùng Lạng Sơn không chỉ là một lễ hội truyền thống mà còn là dòng chảy văn hóa, là niềm tự hào của người dân Xứ Lạng. Qua bao thăng trầm của lịch sử, lễ hội vẫn vẹn nguyên giá trị, góp phần tô điểm cho bức tranh văn hóa Việt thêm phong phú và rực rỡ. Với những nỗ lực không ngừng nghỉ của chính quyền và cộng đồng, hội Kỳ Cùng Lạng Sơn chắc chắn sẽ tiếp tục tỏa sáng, mang lại những giá trị tinh thần to lớn và thu hút du khách đến với mảnh đất Lạng Sơn xinh đẹp của chúng tôi tại Hoa Đào.
